ARTYKULACJA

Artykulacja wskazuje na sposób wydobywania kolejnych dźwięków lub ich współbrzmień i ich łączenia, nadając przez to wykonywanemu utworowi pewien charakter.

Najczęściej spotykane rodzaje artykulacji:

• Staccato (wym. stakkato, wł. staccare = odrywać) - polega na oddzielaniu od siebie poszczególnych dźwięków. Czas trwania dźwięku skraca się o połowę. W pisowni staccato oznacza się przez umieszczenie kropki nad lub pod główką nuty (po przeciwnej stronie ogonka).

• Legato (wł. legare = wiązać) - oznacza ścisłe łączenie z sobą dźwięków. Legato oznacza się w notacji muzycznej przez połączenie nut łukiem nad lub pod główkami nut, po przeciwnej stronie ogonka. Umieszczenie słowa legato zobowiązuje do ścisłego łączenia dźwięków w całym utworze muzycznym lub w wybranym miejscu aż do jego odwołania (np. non legato = nie łączyć).

• Spiccato (wym. spikkato, wł. spiccare = odłączyć) - oznaczone znakiem małego klina, oznacza bardziej energiczny i ostry sposób oddzielania dźwięków niż staccato.

• Portato (łac. portare = przenosić) - kolejne dźwięki są wykonywane są wyraziście lecz pomiędzy nimi pozostaje minimalna pauza.

• Portamento - płynne, stopniowe przejście z jednego dźwięku na inny poprzez szereg dźwięków pośrednich. Portamento jest możliwe do wykonania w śpiewie, oraz na instrumentach smyczkowych i na puzonie.

• Glissando - płynne przechodzenie z jednego dźwięku na inny przez wszystkie możliwe wysokości między tymi dźwiękami. Ten rodzaj artykulacji można wykonać na innych instrumentach, np. fortepianie poprzez przesuwanie palcem po białych i czarnych klawiszach. Glissando oznacza się słowem glissando (skrót gliss.) oraz linią prostą lub falistą od nuty którą rozpoczynamy glissando do nuty na której je kończymy.

• Tremolo, tremolando (drżenie) - rodzaj artykulacji polegający na szybkim powtarzaniu dźwięku tej samej wysokości lub dźwięków różnej wysokości.

Dla fortepianu tremolando notuje się następująco:

Tremolando w szybkim tempie wykonujemy większymi wartościami. W tempie wolnym używamy potrójnego przekreślenia a więc wykonujemy je jako trzydziestodwójki. Natomiast w tempie szybkim używamy podwójnego przekreślenia i wykonujemy je jako szesnastki.

• Arpeggio (wym. arpedżio) - wykonywanie współbrzmień akordowych, polegający na kolejnym szybkim następstwie dźwięków składowych akordu, po uderzeniu każdego dźwięku zatrzymujemy ich brzmienie.

Na fortepianie i harfie spotyka się dwa sposoby wykonania arpeggio:

1. gdy akord notowany jest w jednym pionie, na obu systemach pięciolinii, połączony linią falistą,
2. gdy nuty akordu mają dla każdego systemu oddzielną linię falistą. Wykonanie dźwięków przeznaczonych dla lewej i prawej ręki rozpoczyna się równocześnie.

INNE ARTYKULACJE PRZEZNACZONE NA POSZCZEGÓLNY INSTRUMENT

• arco (wym. arko) = smyczkiem
• pizzicato (wym. piccikato) = szarpiąc strunę palcem
• col legno (wym. kol lenio) = uderzając po strunie drzewcem smyczka
• con sordino (wym. kon sordino) = z tłumikiem