KLUCZE
Kluczem nazywamy znak który określa na pięciolinii położenie dźwięku, zwanego dźwiękiem kluczowym. Sama nuta napisana na pięciolinii nie określa wysokości dźwięku, dopóki na jej początku nie zostanie umieszczony klucz.
W praktyce muzycznej są w użyciu trzy klucze:
KLUCZE G
Klucz G umieszczony na pierwszej linii nazywa się kluczem dyszkantowym lub starofrancuskim.
Klucz G umieszczony na drugiej linii nazywa się kluczem skrzypcowym lub popularnie zwanym wiolinowym (rys. 8).
KLUCZE F
Klucz F umieszczony na trzeciej linii nazywa się kluczem barytonowym.
Klucz F umieszczony na czwartej linii nazywa się kluczem basowym (rys. 10).
Klucz F umieszczony na piątej linii to klucz subbasowy.
KLUCZE C
Klucz C umieszczony na pierwszej linii nazywa się kluczem sopranowym.
Na drugiej linii piszemy klucz mezzosopranowy (rys. 13).
Na trzeciej - klucz altowy.
Na czwartej - klucz tenorowy (rys. 15).
Każdy klucz posiada w swym kształcie pewien charakterystyczny element, wskazujący położenie dźwięku kluczowego. W kluczu G jest to środek zaokrąglenia "ślimaka", w kluczu F punkt pomiędzy dwoma kropkami, w kluczu C punkt w połowie wysokości klucza. Na każdym z powyższych rysunków pierwsza nutka wskazuje na położenie dźwięku kluczowego.
Notowanie głosów we właściwych kluczach było bardzo wygodne, gdyż cała skala głosu mieściła się w granicach pięciolinii, uzupełnionej minimalną ilością linii dodanych (patrz na powyższe rysunki). Z drugiej strony użycie zbyt dużej ilości kluczy komplikuje odczyt w czasie nauki lub wykonywania utworu. Dlatego dziś najpopularniejszymi z wszystkich kluczy jest: klucz wiolinowy, klucz basowy, klucz altowy (dla altówek), klucz tenorowy (puzon, fagot).
W razie potrzeby można dokonać w trakcie zapisu nutowego zmiany klucza. Nowy klucz umieszczamy bezpośrednio przed nutą, grupą nut (rys. 16).
