TEMPO
Wartości rytmiczne w zależności od charakteru utworu trwają dłużej lub krócej. Na przykład ćwierćnuta w marszu żałobnym może trwać jedną sekundę, a w tańcu na jedną sekundę wypadnie 4 lub więcej ćwierćnut.
Przez zbyt powolne lub zbyt szybkie wykonanie utworu można zniekształcić jego charakter. Dlatego wprowadzono włoskie nazwy temp. Można spotkać także oznaczenia temp w innych językach: polskim, angielskim, niemieckim itd. W dużej mierze zależy to od woli autora bądź wydawcy.
| 1. Tempa wolne | |
| largo | = szeroko. bardzo powoli |
| larghetto (wym. largetto) | = trochę szybciej niż largo |
| lento | = powoli, wolno |
| grave (wym. grawe) | = poważnie, ciężko, wolno |
| 2. Tempa umiarkowane | |
| andante | = z wolna, w ruchu spokojnego kroku |
| andantino | = trochę żywiej niż andante |
| moderato | = umiarkowane |
| allegretto | = dość żywo (nieco wolniej niż allegro) |
| 3. Tempa szybkie | |
| allegro | = prędko, ruchliwie, wesoło |
| vivo (wym. wiwo) | = żywo |
| vivace (wym. wiwacze) | = prędko, z ożywieniem |
| veloce (wym. welocze) | = lotnie, żywo, szybko |
| presto | = szybko |
| vivacissimo (wym. wiwaczissimo) | = bardzo żywo |
| prestisimo | = bardzo szybko |
Dla dokładniejszego określenia temp używa się często dodatkowych wyrażeń:
| maestoso (wym. maestozo) | = majestatycznie, np. allegro maestoso |
| molto | = bardzo, np. molto allegro |
| assai | = bardzo, np. adagio assai |
| doppio movimento | = podwojenie tempa |
| meno | = mniej, np. meno vivo |
| meno mosso | = wolniej |
| non tanto | = nie zanadto, np. allegro ma non tanto |
| non troppo | = nie zanadto, np. non troppo lento |
| piu | = bardziej, więcej, np. piu vivo |
| piu mosso | = żywiej |
| quasi (wym. kuazi) | = jaKBy, prawie, np. quasi allegretto |
| sempre | = zawsze, stale, np. sempre vivace |
| sostenuto | = wstrzymując, np. andante sostenuto |
| un poco (wym. un poko) | = trochę, nieco, np. un poco piu allegro |
| ancora (wym. ankora) | = jeszcze, np. ancora piu allegro |
Tempo zasadnicze może w ciągu utworu ulegać chwilowej zmianie, przyśpieszeniu lub zwolnieniu. Do oznaczenia przyśpieszenia używa się następujących określeń:
| accelerando (accel.) - (wym. aczelerando) | = przyśpieszając |
| affrettando (affret.) | = przyśpieszając |
| animando | = ożywiając |
| avvivando (wym. awwiwando) | = ożywiając |
| stringendo (wym. strindżendo) | = zwiększając tempo |
| poco a poco string | = stopniowo przyśpieszając |
| sempre piu mosso | = coraz żywiej |
| stretto | = przyśpieszając oznaczone tempo |
Do oznaczenia zwolnienia tempa używa się następujących określeń:
| allargando | = rozszerzając, zwalniając |
| rallentando (rall.) | = zwalniając |
| ritardanto (ritard.) | = opóźniając, zwalniając |
| ritenuto (rit.) | = opóźniając, zwalniając, powstrzymując |
| slentando (wym. zlentando) | = zwalniając |
Powrót do tempa zasadniczego (pierwotnego) oznaczamy:
| tempo primo, tempo I, T. I | = tempo pierwotne |
| a tempo | = do tempa |
| l`stesso tempo | = to samo tempo |
| come prima, come sopra (wym. kome prima, kome sopra) | = w tempie pierwotnym |
| tempo giusto (wym. tempo) | = właściwe tempo |
Wszystkie określenia podają tempo w przybliżeniu. Dokładne tempo wskazać może nam metronom (taktomierz). Jest to wahadłowy przyrząd zegarowy z podziałką, której liczby oznaczają ilość uderzeń wahadła na minutę. Na podziałce znajdują się także nazwy włoskie temp. Tak więc przesuwając ciężarek wahadła na odpowiednią wartość lub nazwę otrzymamy czas trwania nuty na jedno wychylenie wahadła.
Tempo oznacza się na początku utworu albo:
przez podanie czasu trwania jednej nuty,
przez podanie nazwy tempa,
przez podanie nazwy tempa oraz czasu trwania jednej nuty.
Na powyższym przykładzie półnuta ma wartość 52 uderzeń na minutę (będzie ona trwać trochę więcej niż jedna sekunda). Taką wartość ustawiamy na metronomie. Jedno wychylenie wahadła wskaże nam ile powinna trwać półnuta.